Annemarie Stefes benoemd tot Jacoba Lugt-Klever Fellow

Annemarie Stefes

Dr. Annemarie Stefes (Universiteit van Bern, Zwitserland), is een expert op het gebied van Nederlandse tekeningen uit de zestiende en zeventiende eeuw. Ze studeerde in Freiburg im Breisgau en Wenen, was conservator in opleiding bij de Staatliche Museen in Berlijn en werkte als wetenschappelijk medewerker in de Hamburger Kunsthalle, waar zij de omvangrijke bestandscatalogus Niederländische Zeichnungen 1450-1850. Kupferstichkabinett der Hamburger Kunsthalle publiceerde.

Sinds 2011 is Annemarie werkzaam als zelfstandig kunsthistoricus en werkte zij voor diverse musea, waaronder het Rijksprentenkabinet in Amsterdam, het ALBERTINA Museum Wien en het Cleveland Museum of Art. Haar bestandscatalogus van Nederlandse tekeningen in het Wallraf-Richartz-Museum in Keulen verschijnt in 2026 online; daar was zij recent ook samen met Anne Buschhoff en Thomas Klinke curator van de tentoonstelling Expedition Zeichnung. Niederländische Meister unter der Lupe. Annemarie’s proefschrift over de tekeningen van Nicolaes Berchem werd in 2001 bekroond met de Wolfgang-Ratjen-Prijs van het Zentralinstitut für Kunstgeschichte in München.

Nicolaes Berchem

Het getekende oeuvre van de Nederlandse kunstenaar Nicolaes Pietersz. Berchem (Haarlem 1621/22-1683 Amsterdam) bestaat uit meer dan 350 tekeningen met uiteenlopende onderwerpen en uitgevoerd in verschillende tekentechnieken. Berchems tekeningen zijn van hoge kwaliteit en hadden grote invloed op zijn talrijke leerlingen en navolgers. Ook zijn er veel kopieën naar gemaakt. Berchem wordt beschouwd als een van de belangrijkste Nederlandse Italianisanten, hoewel een reis naar Italië tot op heden niet is gedocumenteerd.

Catalogue raisonné

Ondanks het belang van Nicolaes Berchem als tekenaar bestaat er verrassend genoeg slechts één catalogue raisonné van het werk van Berchem: het proefschrift van Annemarie Stefes uit 1997, dat niet als handelseditie is uitgegeven. Het doel van het Jacoba Lugt-Klever Fellowship is om daar verandering in te brengen. Als fellow zal Annemarie Stefes zich richten op het samenstellen van een geactualiseerde publicatie, waarin ook de talrijke tekeningen worden opgenomen die sinds 1997 zijn ontdekt.

In enkele inleidende hoofdstukken zal aandacht worden besteed aan aspecten van Berchems artistieke praktijk die voortkomen uit recent onderzoek, zoals de rol van kopieën, replica’s, tegendrukken, schetsboeken en prenten in zijn werk.

Nieuwe vondsten en inzichten

Tegelijkertijd wordt actief gezocht naar nog onbekende of nieuw toe te schrijven tekeningen en zal opnieuw worden onderzocht of Berchem wellicht toch tekeningen in Italië heeft gemaakt. Het RKD en de Fondation Custodia bieden met hun rijke (digitale) collecties een uitstekende basis voor het onderzoek, terwijl ook nog niet bestudeerde kunstcollecties zullen worden bezocht. Dit alles levert niet alleen een complete catalogus op van Berchems getekende oeuvre, maar zal ook nieuwe inzichten geven in de praktijk van het tekenen in de Nederlandse zeventiende eeuw.

Jacoba Lugt-Klever Fellowship

Het Jacoba Lugt-Klever Fellowship is ingesteld ter nagedachtenis aan Jacoba Lugt-Klever (1888-1969), de echtgenote van verzamelaar en connaisseur Frits Lugt en medeoprichtster van de Fondation Custodia. Het biedt een gevorderde onderzoeker op het gebied van de prent- en/of tekenkunst de gelegenheid om aan een eigen onderzoek te werken. Het fellowship is een samenwerking tussen de Fondation Custodia en het RKD, heeft een looptijd van één jaar en Den Haag als standplaats. Annemarie Stefes begint op 1 mei 2026 met haar werkzaamheden.