Drie albums van Theo Molkenboer

Theo Molkenboer

Theo Molkenboer (1871-1920) groeide op in een omgeving waar creativiteit bijna vanzelfsprekend was. Vader Willem B.G. Molkenboer was aanvankelijk beeldhouwer en daarna directeur van de door hem opgericht Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijzers en een groot voorvechter voor het tekenonderwijs. Moeder Marie was een zus van de bekende kunstenaar Antoon Derkinderen en zowel Theo’s broer Antoon als zijn zus Phemia vonden eveneens hun weg in de wereld van de beeldende kunsten.

Aankoop van drie albums

In 2008 schonken de nazaten van broer Antoon Molkenboer een mooi archief over deze kunstenaarsfamilie. Onlangs kon het RKD van Lodi Leeuwenberg, nazaat van Theo Molkenboer, drie albums van Theo Molkenboer aankopen dankzij financiële ondersteuning van de Stichting Cornelis Hofstede de Groot. Vrienden van het RKD. Deze bijzondere albums over het oeuvre en de werkzaamheden van Theo Molkenboer zijn grotendeels samengesteld tijdens zijn leven en waarschijnlijk aangevuld vlak na zijn relatief vroege dood in 1920 (hij werd slechts 49).

Eén album beschrijft zorgvuldig de activiteiten van Theo Molkenboer, en laat de brede belangstelling van de kunstenaar zien. Hij kreeg een opleiding op de Rijksnormaalschool van zijn vader en vervolgens op de Rijksakademie in Amsterdam. Hij werkte daarna een tijd als bouwkundig tekenaar bij het gerenommeerde architectenbureau van Pierre Cuypers. Daardoor ontwikkelde Molkenboer zich tot een veelzijdig kunstenaar. Hij ontwierp zelf architectuur, kunstnijverheid, boekbanden, reclame en affiches, maakte muurschilderingen en beeldhouwwerken, gaf tekenonderwijs en was daarnaast kunstschilder. Hij schilderde met name portretten.

Vrouwelijk naakt

In het album staan veel eigentijdse foto’s van zijn beeldende kunst en kunstnijverheid. Opmerkelijk in dit album zijn de foto’s van de gepolychromeerde beelden van vrouwelijk naakt. In zijn tijd veroorzaakten deze wat al te wulpse en realistische naaktbeelden een rel. Eén van de beelden, De eeuwige Eva, werd geweigerd voor een tentoonstelling bij de kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae. De toelatingscommissie verklaarde volgens een journalist van het Nieuws van den Dag (14 oktober 1912) dat het niet om het ‘zedelijkheidsmotief’ ging maar volgens de commissie was het beeld een afgietsel van een lichaam en dus geen kunstwerk. Molkenboer wist echter te bewijzen dat het hier wel degelijk om een kleimodel ging.

In het tweede album zijn eveneens veel foto’s en knipsels geplakt met zijn meubels, gesneden of gebatikte spiegellijsten, aardewerk en meer. Tussen 1901 en 1904 was Molkenboer artistiek leider van de Utrechtse plateelfabriek ‘Holland’. Enkele ontwerpen voor dit bedrijf worden in het album eveneens getoond.

Portret van Amerikaanse president

Het derde bijzondere album gaat over de portretten die hij tussen 1909 en 1912 onder andere in New York, Boston en Washington schilderde. Eerder al, in 1905 en 1906, was Theo Molkenboer een periode in Amerika geweest. Een plan om daar daadwerkelijk te gaan schilderen moet toen zijn ontstaan. Hij documenteerde zijn werkzaamheden en plakte in dit album de foto’s van de gemaakte portretten en voorzag deze van annotaties. Het album gaf hij de titel Portraits of Americans painted in America by Theodore Molkenboer from Amsterdam. Holland. Deze titel doet vermoeden dat dit een visitekaartje was voor potentiële Amerikaanse klanten.

Het werkte, want niet alleen schilderde hij de portretten van voorname families tijdens zijn verblijf, hij kreeg ook de mogelijkheid om de toenmalige Amerikaanse president William Howard Taft te portretteren. Daarvoor had hij zijn ezel in ‘the blue room’ van het Witte Huis opgezet. ‘Go right ahead Mr M.,’ zou Taft gezegd hebben tegen Molkenboer toen hij, na een uur vertraging, kwam poseren.

Dat het nog niet zo eenvoudig was om de president te schilderen bleek uit het verslag van die gebeurtenis dat Molkenboer in 1912 voor het tijdschrift Het Leven schreef. Molkenboer vertelde dat Taft in ‘voortdurende beweging’ was, hij met anderen levendig de politiek besprak en dat er diverse ministers binnenliepen ‘waarvan er een zich achter mij zette, om te zien hoe het ging.’

Uiteindelijk poseerde Taft drie dagen steeds enkele uren voor het portret. Twee foto’s van het resultaat heeft Molkenboer in het album geplakt. Het leidde waarschijnlijk tot meer opdrachten. Zo schilderde hij bijvoorbeeld ook het portret van de oudste dochter van voormalig president Theodore Roosevelt, de schrijfster Alice Roosevelt-Longworth.

Aanvulling op archief

De albums vormen een unieke inkijk in het leven en het oeuvre van Theo Molkenboer en zijn daarom interessante en kunsthistorisch waardevolle documenten en vormen een mooie aanvulling op het al bij het RKD aanwezige archief van de kunstenaarsfamilie Molkenboer.
 

Hoe kan ik een archief raadplegen?

• Zoek het archief op in RKDcollections
• Klik op de inventarislijst en kies de inventarisnummers die je wil inzien
• Stuur een e-mail naar archieven@rkd.nl waarin je de nummers aanvraagt, ten minste twee werkdagen voor je bezoek aan het RKD